Przetrwała PRL i epokę internetu. Lubartowska seria regionalna ma 70 lat

Dlaczego akurat tu, wyjaśniła na początku spotkania prezes towarzystwa dr Ewa Sędzimierz. Gdy w połowie lat 50., jeszcze w czasach stalinowskich, w Lubartowie powstawała pierwsza powojenna organizacja regionalna, większość z jej 30 założycieli stanowili nauczyciele, także z tej szkoły. Mieściła się ona wtedy przy ul. 25 Października (dzisiejsza ul. Legionów). Dyrekcja przychyliła się do prośby regionalistów i oddała Komisji Miłośników Historii pomieszczenie. Spotykano się tam, ale też gromadzono w nim dokumentację i eksponaty do muzeum, które wówczas było dopiero planowane.

Pod koniec lat 50. udało się też porozumieć z właścicielem dworku przy ul. Kościuszki. Najpierw był tam jeden pokój, potem kilka, a przybywających zbiorów było tyle, że część trafiała na strych. Kiedy na początku lat 60. szkoła przeniosła się do obecnego budynku, regionaliści znaleźli miejsce i tutaj. Jeszcze przez 11 lat w szkole pracował komitet redakcyjny wydawnictwa "Lubartów i Ziemia Lubartowska".

Od miłośników sztuki do LTR

Prezes Ewa Sędzimierz przypomniała, że lubartowski regionalizm jest starszy niż samo wydawnictwo. Na przełomie XIX i XX wieku przeszłość miasta opisywały pojedyncze osoby, m.in. Helena Morozewiczowa i Wanda Śliwina. W 1917 roku, pod koniec okupacji austriackiej, powstało w Lubartowie Polskie Towarzystwo Miłośników Sztuki, które w dwudziestoleciu międzywojennym zajmowało się utrwalaniem historii miasta i okolic. Tę działalność przerwała II wojna światowa.

Stała praca regionalistów zaczęła się w 1955 roku od Komisji Miłośników Historii, powołanej we współpracy z Polskim Towarzystwem Historycznym i pod patronatem prof. Leona Halbana. Później działało Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Lubartowskiej, a od 1977 roku Lubartowskie Towarzystwo Regionalne. To właśnie ludzie z tego kręgu rok po założeniu komisji wydali pierwszą jednodniówkę.

Pierwszy numer miał być jednorazowym wydawnictwem. Z czasem wyrosła z niego seria, w której piszą historycy z uczelni, archiwiści i muzealnicy, ale też regionaliści i pasjonaci spoza świata nauki. W tomach są opracowania z historii, archeologii, historii sztuki, etnografii i muzykologii, a obok nich wspomnienia, wywiady, biogramy, fotografie i kronika wydarzeń.

Na jubileusz towarzystwo przygotowało publikację "Lubartów i Ziemia Lubartowska... 70 lat później", która podsumowuje dorobek serii. Dużo miejsca poświęcono w niej Marii Kozioł, wieloletniej prezes towarzystwa, jego członkini honorowej i długoletniej członkini komitetu redakcyjnego. Wydanie wsparły towarzystwo, Urząd Miasta Lubartów i prywatni darczyńcy.

"Bibliotekarz Lubelski" to rówieśnik

Dr Grzegorz Figiel, zastępca dyrektora Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie, jako redaktor „Bibliotekarza Lubelskiego” wspomniał, że to pismo również obchodzi w tym roku 70-lecie, bo jego pierwszy numer ukazał się w czerwcu 1956 roku, kilka miesięcy przed lubartowską jednodniówką. Według dr Figla zmiany polityczne sprawiły, że rok 1956 sprzyjał takim inicjatywom.

Gość z Lublina przypomniał, że prof. Śladkowski od 1983 roku współredagował serię razem z nieżyjącą już Marią Kozioł. Pracowali nad nią 37 lat. Wspomniał też Jana Smolarza, wieloletniego kierownika Działu Zbiorów Specjalnych WBP, a z obecnych redaktorów dr Ewę Sędzimierz i dr Michała Filipowicza.

Porównał oba wydawnictwa. "Bibliotekarz Lubelski" wychodzi co roku, bo stoi za nim instytucja. Lubartowska seria ukazuje się rzadziej, za to w obszernych tomach, a na dobry tom trzeba kilku lat pracy. Zdaniem dr Figla te książki dokumentują wszystko, co ważnego wydarzyło się w Lubartowie, i są gotowym przewodnikiem dla nauczycieli, regionalistów i młodzieży. "Nie wyobrażamy sobie, żeby ta seria przestała istnieć" - podkreślał.

Dr Paweł Jusiak, dyrektor Archiwum i Muzeum UMCS, odczytał list od prof. Ryszarda Szczygła, który ze względów zdrowotnych nie mógł przyjechać do Lubartowa. Profesor od lat publikuje w lubartowskiej serii, był redaktorem naukowym monografii "Lubartów w dziejach", a od ubiegłego roku jest członkiem honorowym towarzystwa.

W liście zwrócił uwagę, że na Lubelszczyźnie tylko kilka towarzystw regionalnych wydaje swoje publikacje bez przerwy przez tyle lat. Obok Lubartowa wymienił Hrubieszów, Urzędów, Tarnogród i od niedawna Tomaszów Lubelski. Podkreślił, że w serii pisali zarówno zawodowi historycy, jak i miłośnicy dziejów miast, wsi i parafii, a towarzystwo od początku współpracowało z historykami UMCS. Z tej współpracy powstał m.in. tom "Lubartów. Z dziejów miasta i regionu", wydany w 1977 roku na podstawie materiałów sesji z 1965 roku. W 2018 roku ukazała się monografia "Lubartów w dziejach. Od czasów najdawniejszych do współczesności", przygotowana przez geografów i historyków UMCS oraz dwoje autorów z Lubartowa, w tym dr Ewę Sędzimierz. Prof. Szczygieł zalicza ją do najlepszych monografii miast w regionie i w kraju.

Wymienił też inne wydawnictwa towarzystwa: broszury, tomiki wierszy miejscowych poetów, monografie zespołów śpiewaczych z powiatu, albumy, informatory i pocztówki. Jego zdaniem podobnym dorobkiem może się pochwalić niewiele towarzystw regionalnych w Polsce.

Jak każde spotkanie lubartowskich regionalistów, także to zaczęło się od hymnu regionalnego. Wśród gości byli przedstawiciele parafii św. Anny, starostwa (reprezentował je sekretarz powiatu Janusz Bodziacki, sam zresztą regionalista), Urzędu Miasta, Archiwum Państwowego w Lublinie, Lubelskiego Towarzystwa Naukowego i Wojewódzkiej Rady Towarzystw Regionalnych. Przyszli też dyrektorzy lubartowskich szkół i instytucji kultury i sponsorzy. Osobno powitano młodzież ZS nr 2, z nadzieją, że część uczniów kiedyś dołączy do towarzystwa.