Woda w zalewie w Pałecznicy wyraźnie opadła. Odsłonięte dno usłane jest muszlami

Kto odwiedzi teraz zalew w Pałecznicy, od razu zauważy, jak bardzo zmienił się jego wygląd. Tam, gdzie kika miesięcy temu była woda, dziś ciągnie się pas błotnistego, miejscami już przeschniętego dna. Z brzegu wystają pniaki i gałęzie, które przez długi czas pozostawały ukryte pod powierzchnią. Woda przy brzegu jest płytka, a zbiornik wyraźnie się skurczył.

Najbardziej rzucają się jednak w oczy muszle. Na odsłoniętym dnie leżą ich tysiące, miejscami jedna przy drugiej. Trudno przejść brzegiem, nie nadeptując na nie, a pod stopami co chwilę słychać chrzęst pękających skorup.

Pamiątka po wielu latach

Tak duża liczba muszli nie oznacza jednak, że wszystkie te małże zginęły w ostatnim czasie. Skorupy zbudowane są z węglanu wapnia i rozkładają się bardzo powoli. W zbiorniku, w którym od dawna żyje liczna populacja małży, na dnie przez lata gromadzi się warstwa pustych muszli pozostałych po zwierzętach, które zginęły naturalną śmiercią. Opadająca woda odsłoniła po prostu to, co przez długi czas kryło dno zalewu.

Wiele z tych starych skorup łatwo rozpoznać. Są rozdzielone na pojedyncze połówki, wybielałe, matowe i często połamane. Sam ich widok pokazuje za to, jak licznie małże zasiedlają zalew i że przez lata był on dla nich dobrym miejscem do życia.

Nie wszystkie zdążyły uciec

Przy samej linii wody obraz jest już inny. Leżą tam muszle całe i zamknięte, z obiema połówkami wciąż połączonymi. Część z nich to żywe małże, część to zwierzęta, które zginęły niedawno. Niektóre znalazły się już na suchym podłożu, kilka metrów od wody.

W płytkiej wodzie przy brzegu widać też wąskie, kręte bruzdy w mule. To ścieżki, które zostawiają małże, przesuwając się w stronę głębszej wody.

Zwierzęta te poruszają się jednak bardzo powoli. Gdy woda opada szybko, nie wszystkie są w stanie za nią nadążyć. Te, które żyły na płyciznach i nie zdążyły przemieścić się na czas, zostały odcięte od wody. Małże oddychają skrzelami i bez wody długo nie przetrwają.

Czym właściwie są małże?

Małże to mięczaki, a więc krewni ślimaków. Ich miękkie ciało chroni twarda muszla złożona z dwóch połówek, połączonych elastycznym więzadłem i zamykanych silnymi mięśniami. Wewnętrzna strona muszli pokryta jest opalizującą masą perłową. Zdarza się, że w małżach słodkowodnych powstają niewielkie perły, choć nie mają one wiele wspólnego z tymi znanymi z jubilerskich witryn.

W polskich jeziorach, stawach i zalewach najczęściej spotyka się szczeżuje i skójki. Największe z nich mogą osiągać kilkanaście, a nawet ponad 20 centymetrów długości. Nazwa skójki malarskiej nie jest przypadkowa: dawniej malarze używali jej muszli jako naczynek na farby. W wielu zbiornikach coraz częściej pojawia się też szczeżuja chińska, gatunek obcy, który trafił do Europy razem z rybami sprowadzanymi z Azji.

Małże prowadzą bardzo spokojny tryb życia. Większość czasu spędzają częściowo zagrzebane w mule, z lekko uchyloną muszlą. Przez specjalne otwory wciągają wodę, z której odfiltrowują drobne cząstki pokarmu, glony i zawiesinę. Jedna duża małża potrafi w ciągu doby przefiltrować kilkadziesiąt litrów wody, dlatego liczna populacja tych zwierząt działa w zbiorniku jak naturalna oczyszczalnia.

Do przemieszczania się służy im tzw. noga, czyli umięśniony wyrostek, który wysuwają z muszli, wbijają w dno i podciągają za nim resztę ciała. W ciągu doby małża pokonuje zwykle zaledwie kilka metrów. W normalnych warunkach to wystarcza, ale przy szybko opadającej wodzie bywa za mało.

Małże są też długowieczne: mogą żyć kilkanaście, a niektóre gatunki nawet kilkadziesiąt lat. Ich wiek można odczytać z pierścieni przyrostu widocznych na muszli, podobnie jak wiek drzewa ze słojów. Niektóre gatunki małży słodkowodnych występujących w Polsce są objęte ochroną.

Zalew w Pałecznicy to miejsce, które mieszkańcy dobrze znają i chętnie odwiedzają. Obecny widok odsłoniętego dna budzi pytania o to, jak długo potrwa niski stan wody i jak zniosą go ryby, małże oraz inne organizmy żyjące w zbiorniku.