NIK skontrolowała budowę Via Carpatia

Kontrolę przeprowadziła lubelska delegatura NIK. Objęła lata 2018-2025, Ministerstwo Infrastruktury, centralę Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad oraz jej oddziały w Białymstoku, Lublinie i Rzeszowie. Via Carpatia to międzynarodowy szlak na osi północ-południe, a w naszym regionie jego częścią jest budowana właśnie droga ekspresowa S19.

Postęp widoczny ale terminy niedotrzymane

NIK zauważa wyraźne przyspieszenie. Na początku 2018 r. gotowy był co dziesiąty kilometr trasy, a na koniec 2024 r. umowy z wykonawcami obejmowały już 79% jej długości. Mimo to ogólna ocena jest krytyczna: według kontrolerów przygotowanie i realizacja dróg szlaku nie były prowadzone w sposób efektywny.

Terminy zapisane w rządowych strategiach nie zostały dotrzymane.

Najważniejsze zastrzeżenia NIK

• Przygotowanie inwestycji trwa zbyt długo. Od uzgodnienia programu inwestycji do uzyskania zezwolenia na budowę mijało średnio ponad sześć i pół roku. Etap przygotowań okazywał się dłuższy niż sama budowa.
• Kolejność budowy nie wynikała z potrzeb. Analizy opłacalności, natężenia ruchu i wypadkowości nie decydowały o tym, które odcinki powstaną najpierw. Odcinki o najwyższych wskaźnikach były często przygotowywane później niż te mniej obciążone.
• Nadzór był formalny. Minister i GDDKiA działali zgodnie z procedurami, ale ich nadzór nie ograniczył skutecznie opóźnień.

Odcinek Lubartów-Lublin w raporcie NIK

Odcinek S19 między Lubartowem a Lublinem pojawia się w raporcie jako przykład trasy, która mimo dużego ruchu nie była budowana w pierwszej kolejności. Na stronie 35 kontrolerzy piszą:

„Odcinki o najwyższym natężeniu ruchu, które do końca 2025 r. nie zostały wybudowane, miały jedne z najwyższych wskaźników GPR. Dotyczyło to m.in. przebiegu trasy Lubartów-Lublin (19,7-24,7 tys. poj./dobę z prognozą na 34,6-43,7 tys. poj./dobę) (...). Natomiast wybudowane zostały odcinki: Janów Lubelski-Lasy Janowskie-Zdziary-Rudnik nad Sanem (SDR od 7 do 7,7 tys. pojazdów, prognoza 31,1 tys. do 32,5 tys. pojazdów).”

GPR to Generalny Pomiar Ruchu, a SDR to średni dobowy ruch, czyli liczba pojazdów przejeżdżających odcinkiem w ciągu doby. Ruch między Lubartowem a Lublinem był więc około trzy razy większy niż na wybudowanych wcześniej odcinkach na południe od Lublina. Na tej samej stronie NIK zaznacza, że odcinek Lubartów Północ-Lublin należał do fragmentów szlaku o najwyższej efektywności ekonomicznej.

Co oceniono dobrze

Wykonawców wybierano zgodnie z prawem i zasadami uczciwej konkurencji, a zmiany umów mieściły się w dopuszczalnym zakresie. NIK nie stwierdziła też, by opóźnienia wynikały z nieuzasadnionej zwłoki GDDKiA. Minister Infrastruktury przyczynił się do włączenia całego szlaku do transeuropejskiej sieci transportowej TEN-T.

Ministerstwo nie zgadza się z wnioskiem

NIK wniosła o działania, które skrócą etap planowania i przygotowania inwestycji drogowych. Ministerstwo Infrastruktury odpowiada, że przygotowanie Via Carpatia nie odbiega od innych inwestycji GDDKiA. Według resortu nawet w optymistycznym scenariuszu przejście od pomysłu do gotowej drogi zajmuje minimum 100 miesięcy, czyli ponad osiem lat. Resort wskazuje na projekt ustawy przyspieszającej kluczowe inwestycje, który rząd przyjął w sierpniu i skierował do Sejmu. Prezes NIK w swojej opinii podtrzymał wniosek. Wskazał, że tempo przygotowań zależy także od jakości dokumentacji i nadzoru GDDKiA nad jej wykonawcami.

Pełny raport znajdziecie na stronie Najwyższej Izby Kontroli.