Przegrałeś sprawę o służebność przesyłu? Nowy wyrok TK daje drugą szansę

Orzeczenie to podważa dotychczasową linię orzeczniczą, która umożliwiała przedsiębiorstwom unikanie opłat za korzystanie z prywatnych gruntów poprzez powoływanie się na zasiedzenie służebności, nawet jeśli nie dysponowały one decyzją administracyjną o wywłaszczeniu.

Kluczowe skutki wyroku:

• Firmy nie mogą już powoływać się na "stare zasiedzenie" - Przedsiębiorstwa nie mogą twierdzić, że mają prawo do korzystania z Twojej działki za darmo tylko dlatego, że ich słupy lub rury stoją tam od wielu lat (szczególnie przed 2008 rokiem). Sam fakt, że urządzenia są na gruncie od dawna, nie zwalnia już firmy z obowiązku płacenia właścicielowi.
• Szansa na powrót do spraw przegranych w sądzie - Osoby, które wcześniej przegrały proces z firmą przesyłową, mogą teraz wznowić swoje postępowanie. Jeśli sąd oddalił Twój pozew, bo uznał prawo firmy do darmowego korzystania z ziemi, masz prawo złożyć skargę o wznowienie sprawy. Uwaga: Na złożenie wniosku są tylko 3 miesiące od dnia publikacji wyroku TK.
• Roszczenia finansowe - Właścicielom przysługuje prawo do żądania wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości za okresy nieprzedawnione oraz wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu na przyszłość.

Dlaczego dotychczasowa wykładnia przepisów została zakwestionowana?

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że wykładnia art. 292 w zw. z art. 172 Kodeksu cywilnego, dopuszczająca nabycie przez zasiedzenie tzw. służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu przed wprowadzeniem tej instytucji do porządku prawnego (tj. przed 3 sierpnia 2008 r.), jest niezgodna z Konstytucją RP.

Dotychczasowa linia orzecznicza sądów powszechnych i Sądu Najwyższego sankcjonowała stan faktyczny, uznając, że po upływie 20 lub 30 lat przedsiębiorstwo przesyłowe nabywa ograniczone prawo rzeczowe do korzystania z cudzego gruntu nieodpłatnie. 

TK uznał taką rozszerzającą interpretację przepisów - dokonywaną bez wyraźnej podstawy ustawowej w tamtym okresie - za naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony własności oraz zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Orzeczenie ma kluczowe znaczenie dla właścicieli nieruchomości, na których posadowione są urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, w tym:

• linie energetyczne (wysokiego, średniego i niskiego napięcia),
• rurociągi gazowe, wodociągowe i kanalizacyjne,
• infrastruktura telekomunikacyjna.

Wyrok otwiera drogę do uregulowania stanu prawnego:

1. Dla spraw niezakończonych: Właściciele mogą skutecznie podważyć zarzut zasiedzenia podnoszony przez przedsiębiorstwa w toczących się procesach.
2. Dla spraw zakończonych prawomocnie: W przypadku wcześniejszego oddalenia powództwa z powodu uznania zasiedzenia, istnieje możliwość złożenia skargi o wznowienie postępowania (w terminie 3 miesięcy od publikacji wyroku TK).

Nowe orzecznictwo potwierdza, że korzystanie z prywatnego gruntu przez przedsiębiorstwa przesyłowe wymaga tytułu prawnego (umowy lub decyzji administracyjnej) i wiąże się z obowiązkiem zapłaty wynagrodzenia. 

Każdy właściciel nieruchomości obciążonej taką infrastrukturą powinien przeanalizować swoją sytuację prawną pod kątem roszczeń o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu oraz o ustanowienie odpłatnej służebności przesyłu.

Katalog roszczeń finansowych po wyroku TK

Właściciele nieruchomości mogą dochodzić roszczeń majątkowych związanych z posadowieniem infrastruktury przesyłowej, które wcześniej były oddalane z uwagi na uwzględnianie zarzutu zasiedzenia. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego przywraca możliwość żądania zapłaty, której wysokość zależy od rodzaju urządzeń, strefy ochronnej oraz wartości rynkowej gruntu.

Roszczenia te dzielą się na dwie zasadnicze grupy: roszczenia uzupełniające za okresy minione (bezumowne korzystanie) oraz roszczenia związane z uregulowaniem stanu prawnego na przyszłość (służebność przesyłu).

1. Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości 

Jest to roszczenie o charakterze obligacyjnym, przysługujące za okres, w którym przedsiębiorstwo korzystało z gruntu bez tytułu prawnego (umowy, decyzji administracyjnej) i bez zapłaty.

• Podstawa prawna: Art. 224 § 2 i art. 225 w zw. z art. 230 Kodeksu cywilnego.
• Wysokość: Odpowiada stawkom rynkowym, jakie właściciel mógłby uzyskać, gdyby oddał ten teren w dzierżawę lub najem (tzw. hipotetyczny czynsz dzierżawny).
• Przedawnienie: Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego, roszczenie to przedawnia się z upływem 6 lat (licząc od końca roku kalendarzowego, w którym stało się wymagalne). Termin 10-letni ma zastosowanie wyłącznie do roszczeń powstałych przed 9 lipca 2018 r., przy uwzględnieniu przepisów przejściowych. W praktyce w 2026 r. większość roszczeń obejmuje okres 6 lat wstecz.

2. Wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu 

Jest to świadczenie (jednorazowe lub okresowe) za obciążenie nieruchomości ograniczonym prawem rzeczowym, które legalizuje istnienie urządzeń na przyszłość.

• Tryb: Umowa notarialna albo orzeczenie sądu (postępowanie nieprocesowe).
• Składniki wynagrodzenia: Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, "odpowiednie wynagrodzenie" (art. 305? K.c.) obejmuje dwa elementy:
• Zapłatę za korzystanie z gruntu w pasie służebności.
• Rekompensatę za trwałe obniżenie wartości nieruchomości (np. z powodu niemożności zabudowy w strefie ochronnej linii).
• Skutek: Przedsiębiorstwo nabywa tytuł prawny do korzystania z urządzeń i wstępu na grunt w celu ich konserwacji, a właściciel otrzymuje ekwiwalent pieniężny za to ograniczenie prawa własności.

3. Odszkodowanie za szkody rzeczywiste 

Niezależnie od powyższych, właścicielowi przysługuje odszkodowanie na zasadach ogólnych (art. 415 K.c.) lub na podstawie ustaw szczególnych, jeżeli w trakcie prac eksploatacyjnych, awarii lub remontów dojdzie do wyrządzenia konkretnej szkody w majątku (np. zniszczenie upraw, uszkodzenie ogrodzenia, koleiny na działce).

Co zrobić, jeśli Twoja sprawa została już kiedyś oddalona przez sąd?

Właściciele nieruchomości, których sprawy o wynagrodzenie lub ustanowienie służebności zostały prawomocnie zakończone oddaleniem powództwa z uwagi na uwzględnienie zarzutu zasiedzenia, zyskali podstawę do wznowienia postępowania.

Skarga o wznowienie postępowania to nadzwyczajny środek zaskarżenia, który pozwala na wzruszenie prawomocnego wyroku, jeżeli został on wydany na podstawie aktu normatywnego (lub jego określonej wykładni) uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją.

Kluczowe wymogi:

• Termin: Zgodnie z art. 407 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, skargę należy wnieść w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (tj. od dnia jego publikacji w Dzienniku Ustaw). Przekroczenie tego terminu powoduje odrzucenie skargi.
• Podstawa prawna: Art. 401? Kodeksu postępowania cywilnego. W skardze należy wykazać związek przyczynowy - tzn. że to właśnie niekonstytucyjna wykładnia przepisów o zasiedzeniu była wyłączną lub główną podstawą niekorzystnego rozstrzygnięcia.
• Cel: Uchylenie zaskarżonego wyroku i ponowne rozpoznanie sprawy merytorycznie, z pominięciem wyeliminowanej z obrotu prawnego interpretacji przepisów (brak możliwości doliczania okresu sprzed 2008 r. do zasiedzenia służebności przesyłu bez odpowiedniej podstawy ustawowej).

Uchylenie wcześniejszego wyroku otwiera drogę do ponownego rozpoznania roszczeń o:

1. Zapłatę wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości (za okresy nieprzedawnione).
2. Ustanowienie służebności przesyłu za odpowiednim wynagrodzeniem.
3. Weryfikację rozstrzygnięcia o kosztach procesu (zwrot kosztów, którymi właściciel został obciążony w pierwotnym procesie).

Rekomendacja działania: Właściciel zainteresowany wznowieniem sprawy powinien niezwłocznie ustalić sygnaturę akt sprawy zakończonej oraz datę publikacji wyroku TK. Z uwagi na rygorystyczny termin trzymiesięczny oraz skomplikowany charakter skargi (wymóg sporządzenia jej przez adwokata lub radcę prawnego w przypadku spraw przed Sądem Najwyższym, a zalecany w każdym przypadku), konieczna jest szybka analiza akt pod kątem przesłanek z art. 401? K.p.c.

Nie pozwól, by błąd formalny zamknął Ci drogę do odszkodowania po wyroku TK. Skonsultuj swój przypadek z adwokatem od służebności przesyłu i prawa nieruchomości z Lublina i upewnij się, że Twoje roszczenia finansowe zostaną sprawiedliwie rozpatrzone.

https://kancelariaadwokaci.pl/prawnik-nieruchomosci-lublin/

Treści zawarte w artykule mają charakter wyłącznie informacyjny i edukacyjny. Nie stanowią one porady prawnej ani oficjalnej wykładni przepisów prawa. Ze względu na złożoność prawa oraz dynamiczne zmiany w legislacji, informacje te mogą nie być aktualne w momencie ich czytania lub nie mieć zastosowania w Twojej indywidualnej sytuacji. W celu uzyskania opinii prawnej oraz analizy konkretnego przypadku, zawsze najlepiej skonsultować się z adwokatem lub radcą prawnym.